Bạn không bỏ buổi học nào và vẫn học từ vựng. Nhưng khi có người hỏi “Tiếng Anh khá lên nhiều chưa?”, bạn lại khó trả lời một cách tự tin. Những điều muốn nói vẫn quanh quẩn trong đầu, còn câu nói ra lại ngắn hơn bạn tưởng.
Lúc này, bạn có thể muốn tăng số buổi học hoặc đổi cách học ngay. Trước đó, có một điều nên dừng lại để xem xét: Với bạn, “tiếng Anh tiến bộ” trông như thế nào?
Có phải là nói không ngập ngừng, không sai ngữ pháp và diễn đạt suy nghĩ chi tiết như khi dùng tiếng mẹ đẻ? Nếu chỉ chờ đến lúc ấy, bạn có thể không nhận ra những thay đổi nhỏ đã bắt đầu là một phần của sự tiến bộ.
Bạn đang thiếu những bài luyện cần thiết, hay đang đặt ra một tiêu chuẩn quá xa cho những bước đầu? Hãy bắt đầu bằng việc phân biệt hai điều này.
Bạn có đang mong một cuộc trò chuyện trọn vẹn ngay từ câu đầu tiên?
Hãy nghĩ đến cách một đứa trẻ tập nói. Trẻ nghe những lời xung quanh, dần nhận ra các cách diễn đạt quen thuộc, rồi dùng một hai từ để nói điều mình muốn và ghép những cụm ngắn lại với nhau. Trẻ không thể giải thích suy nghĩ dài và trôi chảy ngay từ đầu. Tốc độ phát triển ở mỗi trẻ khác nhau, nhưng khả năng diễn đạt cứ thế mở rộng từng chút một. Tham khảo về quá trình phát triển ngôn ngữ ở trẻ
Khi trẻ nói ngắn, chúng ta không chỉ nghĩ “Con vẫn chưa biết nói cho ra câu.” Chúng ta lắng nghe điều trẻ muốn nói, đáp lại và gợi thêm lời. Chúng ta đón nhận những câu ngắn ấy như một khởi đầu của cuộc trò chuyện.
Thế nhưng với tiếng Anh của chính mình, đôi khi chúng ta lại khắt khe hơn nhiều. Vì có thể suy nghĩ những điều phức tạp bằng tiếng mẹ đẻ, bạn cũng muốn nói trọn vẹn tất cả bằng tiếng Anh trong một lần. Rồi bạn thất vọng khi mình chỉ nói được vài từ đơn giản.
Quá trình người lớn học ngoại ngữ không giống với việc trẻ tiếp thu tiếng mẹ đẻ. Dù vậy, hình ảnh này gợi ra một điều đáng suy ngẫm: Mong muốn nói thật hay có đang ngăn bạn nói cả những câu ngắn mà mình đã có thể nói không?
Diễn đạt chính xác và phong phú là một mục tiêu tốt. Nhưng nếu đòi hỏi mức độ hoàn thiện ấy mỗi lần bắt đầu nói, bạn có thể tự làm ít đi cơ hội luyện tập. Bạn có thể đặt tiêu chuẩn ban đầu gần hơn một chút: nói với người đối diện điều mình muốn chia sẻ hôm nay, dù chỉ bằng vài câu ngắn.
May mắn là bạn không bắt đầu từ con số không
Nếu từng học tiếng Anh ở trường, hẳn bạn vẫn nhận ra một số từ và mẫu câu đã học từ cấp hai. “I like…” để nói về điều mình thích, “I went…” để kể một trải nghiệm, “because…” để thêm lý do. Bên cạnh những điều còn cần học, bạn cũng đã có một vốn tiếng Anh nhất định.
Việc trò chuyện chưa thành thạo không có nghĩa là những gì đã học đều mất đi. Có thể bạn cần luyện thêm cách dùng những cách diễn đạt vốn dễ nhận ra để nói lên suy nghĩ của chính mình.
Chẳng hạn, bạn muốn kể rằng mình thích quán cà phê đã ghé vào cuối tuần. Thay vì cố gói cả không gian và cảm nhận vào một câu rồi bị bí, bạn có thể chia ra như thế này:
“I went to a café near campus.”
“It was quiet.”
“I liked it because I could read there.”
Không cần cách diễn đạt cầu kỳ, người nghe vẫn hiểu bạn đã đi đâu, nơi đó thế nào và vì sao bạn thích. Nếu họ hỏi bạn đã đọc cuốn sách gì, bạn có thể tiếp tục câu chuyện từ đó.
Bớt nóng vội không có nghĩa là ngừng học rồi chờ đợi. Đó là không hoãn cuộc trò chuyện đến khi biết thêm thật nhiều cách diễn đạt, mà thử nói một lần bằng những gì đang có. Khi đã thử, bạn cũng sẽ thấy rõ hơn mình muốn học cách diễn đạt nào tiếp theo.
Chia mục tiêu “nói trôi chảy” thành một việc có thể thử hôm nay
Nếu có thể bắt đầu bằng những gì đã biết, bạn cũng có thể thay đổi mục tiêu luyện tập. Thay vì chỉ nghĩ “Mình phải giỏi tiếng Anh hơn”, hãy chọn một việc cụ thể để thử trong cuộc trò chuyện tiếp theo.
- Sau câu trả lời ngắn, thêm một câu giải thích lý do.
- Kể một việc mới xảy ra bằng ba câu đơn giản.
- Khi không nhớ ra một từ, dùng những từ đã biết để giải thích.
- Sau khi kể xong chuyện của mình, hỏi người đối diện một câu.
Hãy chọn từ chỗ bạn hay bị bí nhất. Nếu trả lời được nhưng câu chuyện thường kết thúc ngay sau đó, hãy thử thêm lý do. Nếu mải chuẩn bị lời của mình mà bỏ lỡ điều người kia nói, hãy thử nối tiếp bằng một câu hỏi.
Mục tiêu nhỏ hơn cũng giúp bạn dễ nhận ra thay đổi hơn. Dù vẫn có lúc ngập ngừng, nếu lần này bạn đã thêm được một câu giải thích lý do mà lần trước chưa nói được, đó cũng là một thay đổi đáng ghi nhận.
Trả lời lại cùng một câu hỏi để thấy điều gì đã khác
Nếu lần nào cũng nói về chủ đề mới, bạn sẽ liên tục gặp những từ và tình huống chưa quen. Dù luyện tập chăm chỉ, bạn vẫn có thể cảm thấy mình luôn phải bắt đầu lại từ đầu. Thỉnh thoảng, hãy quay lại một câu hỏi quen thuộc.
Một câu hỏi giúp bạn kể trải nghiệm của mình, như “Cuối tuần bạn đã làm gì?”, là đủ. Trước hết, trả lời bằng vốn tiếng Anh đã có, tìm hiểu một cách diễn đạt mình thật sự cần, rồi trả lời lại trong lần luyện tiếp theo.
Mục đích không phải học thuộc cả đoạn để nói y hệt. Bạn đang kể lại cùng một chuyện để xem phần nào đã trở nên dễ dàng hơn.
- Bạn có bắt đầu câu đầu tiên dễ hơn trước không?
- Bạn có thêm được một chi tiết, chẳng hạn địa điểm hoặc lý do không?
- Khi bị bí, bạn có dùng cách khác để kể tiếp không?
- Khi người nghe hỏi thêm, bạn có thử trả lời được không?
Bạn có thể tự ghi âm để so sánh hoặc ghi chú ngắn sau buổi học. Khi đã thấy dễ trả lời câu hỏi quen thuộc hơn, lần sau hãy dùng những cách diễn đạt ấy để kể về một cuối tuần khác. Hãy xem bạn có dùng được chúng ngoài câu trả lời đã chuẩn bị hay không.
Bắt đầu bằng những câu ngắn với người khiến bạn thấy thoải mái
Có những cách diễn đạt bạn dễ nghĩ ra khi ở một mình nhưng lại không nói được khi đứng trước người khác. Một cách luyện trong tình huống này là tiếp tục trò chuyện với người sẵn lòng cho bạn chút thời gian suy nghĩ.
Chẳng hạn, nếu luyện nói với một giáo viên có tiếng mẹ đẻ là tiếng Anh, bạn cũng không cần chuẩn bị chủ đề gì lớn lao. Hãy bắt đầu từ chuyện quen thuộc như bữa trưa vừa ăn hay bộ phim mới xem. Bạn có thể đề nghị: “Hôm nay tôi muốn thử kể hết câu chuyện của mình, dù chỉ bằng những câu ngắn. Sau khi tôi nói xong, mình cùng sửa những cách diễn đạt quan trọng nhé.”
Ban đầu, bạn có thể trả lời ngắn, rồi thêm từng chi tiết theo câu hỏi của giáo viên. Dù người đối diện là ai, điều cốt lõi vẫn là bạn có thời gian tự nói và có thể thoải mái hỏi lại những chỗ chưa hiểu.
Bắt đầu từ câu chuyện quen thuộc hằng ngày, hãy thử nói một câu bằng vốn tiếng Anh bạn đã có.
Khi cuộc trò chuyện kết thúc, đừng chỉ đếm những câu sai. Hãy nhớ lại cả những điều bạn đã truyền đạt được. Bạn đã giải thích vì sao thích quán cà phê chưa, đã hỏi lại để hiểu rõ câu hỏi của người kia chưa, hay đã hỏi họ một câu sau khi kể xong chuyện của mình chưa? Những khoảnh khắc ấy có thể là điểm bắt đầu cho lần luyện tiếp theo.
Hãy nhìn vào việc luyện tập giữa các buổi học, không chỉ số buổi
Vậy nên học mấy buổi mỗi tuần? Cuộc sống và mục tiêu của mỗi người khác nhau, nên khó có một con số đủ cho tất cả. Tuy vậy, trước khi đánh giá tiến bộ chỉ qua số buổi học, bạn có thể xem mình có cơ hội dùng lại những gì đã nói trong lớp hay không.
Nếu học hai buổi mỗi tuần, hãy thử kể lại ngắn gọn một chuyện đã nói trong buổi trước vào khoảng thời gian giữa hai buổi. Nếu muốn thêm một cách diễn đạt, chỉ cần tìm hiểu một cách rồi thử dùng trong buổi tiếp theo. Tuần nào bận, bạn có thể giảm lượng luyện tập. Điều cần giữ là một sợi dây nhỏ nối điều đã học với cuộc trò chuyện sắp tới.
Nếu đã luyện như vậy mà vẫn liên tục gặp cùng một khó khăn, hãy xem lại cả cách học trong lớp. Bạn có thể trao đổi cụ thể với giáo viên: mình có đủ thời gian nói không, có hiểu phần sửa lỗi không, và chủ đề đang luyện có phù hợp với mục tiêu không?
Sự đều đặn rất đáng quý. Bạn cũng cần một cách để nhận ra mình đang tích lũy những trải nghiệm gì nhờ sự đều đặn ấy. Thay vì chỉ chờ ngày có một cuộc trò chuyện hoàn hảo, mong bạn đừng bỏ qua khoảnh khắc mình đã nói thêm được một điều so với hôm qua.
Mục tiêu hôm nay không nhất thiết phải là diễn đạt mọi suy nghĩ thật trôi chảy. Hãy thử kể hết một câu chuyện của mình bằng vốn tiếng Anh đang có. Cuộc trò chuyện tiếp theo có thể bắt đầu từ đó.
